Bruusk: Kinderen en hun recht op rijke taal

Na de publicatie van mijn boek Anda: het geheim van het ei, kreeg ik van een volwassen lezer eens de vraag: ‘Wat betekent eigenlijk het woord ‘bruusk’?’ Die vraag kwam niet uit het niks, want het woord staat in één van de eerste hoofdstukken van mijn boek. Als een volwassen lezer dat woord al niet kent, wat moet mijn doelgroep, kinderen van 9 tot 12, dan wel niet denken? Gebruik ik soms te moeilijke taal? Ik vind van niet en ik leg je uit waarom.

De woorden in mijn boek zijn soms lastig. De zinsopbouw is soms complex en moet je twee keer lezen. Ik kies er niet bewust voor op het moment dat ik schrijf, het gebeurt gewoon. Ik kies er wel bewust voor om het te laten staan, op het moment dat ik herschrijf. Omdat ik een groot voorstander ben van rijke taal. 

Rijke taal lezen doet écht allerlei goeds met een kinderbrein. De twee belangrijkste redenen dat ik rijke taal gebruik zijn het uitbreiden van de woordenschat van jonge lezers en hen een uitdagende opdracht geven. Bovendien heb ik een ijzersterk geloof in het kúnnen van kinderen. Ik leg uit wat ik ermee bedoel.

Uitbreiden woordenschat

Heb jij dat ook wel eens? Je gebruikt een woord stelselmatig, maar als je gaat nadenken over de precieze betekenis van dat woord, weet je eigenlijk niet uit te leggen wat het nou inhoudt. Tóch kun je het woord op de juiste manier toepassen in jouw taalgebruik. De kans is groot dat dat een woord is dat je als kind wel eens hebt geleerd, of in het nieuws hebt opgepikt en overgenomen, zonder volledig te doorgronden wat betekent.

In mijn boeken probeer ik woorden altijd een dusdanige context te geven dat ze worden uitgelegd. Toch zal een kind misschien een woord als ‘bruusk’ niet volledig snappen. Desondanks kan het zo zijn dat datzelfde kind het woord bruusk op een latere leeftijd wel in de juiste context weet te gebruiken. Waarom? Het is in aanraking gekomen met het woord en heeft inmiddels voldoende context om het woord te gebruiken. Op die manier leert een kind met rijke taal allerlei woorden die je in de praktijk niet zo vaak tegenkomt.

Uitdagende opdracht

Tot mijn grote verdriet zie ik heel veel populaire kinderboeken die bewust in een soort blubbertaal zijn geschreven. Als ik denk aan blubbertaal, denk ik aan een filmpje van zo’n buis die al jarenlang is verstopt en die eindelijk wordt bevrijd van zijn last. Dat wat eruit komt, is blubbertaal: één grote bruin-grijze, onoriginele massa van woorden met maximaal twee, drie lettergrepen. Het lijkt nergens op, máár het stroomt wel lekker. Hoera!

Alleen maar, of met name, blubbertaal aanbieden is een regelrechte belediging voor kinderen. Daarmee zeg je eigenlijk: ‘dit is voor jou, want je kan het toch niet zo goed’. Idem voor AVI-lezen. ‘Dit boek mag jij niet, want daar ben je (nog) te dom voor.’ Daarmee beledigen we kinderen niet alleen, we ontnemen ze de kans om zich te ontwikkelen.

Want, zonder kinderen meteen Harry Mulisch voor te schotelen, lezen hoort nou eenmaal een uitdaging te zijn. Juist door uitgedaagd te worden door zinsconstructies en moeilijke woorden, kan dat brein aan de slag. Kan dat brein nieuwe verbindingen leggen, nieuwe dingen leren en een steeds completer geheel van taalbeheersing creëren. Het brein leert omgaan met moeilijke stof, wat ook weer ten goede komt van allerlei andere schoolse- en maatschappelijke vaardigheden. Moeilijke woorden zijn overigens geen voorwaarde voor rijke taal en ik hoef maar één naam te noemen om dat te illustreren: Annie M.G. Schmidt.

‘Ja, maar als ze blubbertaal lezen, lezen ze tenminste iéts!’ Dat is hetzelfde als een kind fastfood voor het avondeten geven, omdat het zijn groenten niet lust. ‘Dan eet het tenminste iets!’ Het kan misschien een keertje, maar niet structureel. Die ‘rampzalige’ leesvaardigheid waar iedereen zo van over de rooie is, gaat niet om kinderen van twaalf die het abc niet uit hun hoofd kennen, maar om kinderen van twaalf die geen complexere tekst kunnen interpreteren en uitleggen. Dáárom zijn rijke teksten broodnodig.

De taak voor volwassenen die zich bezighouden met lezende kinderen is niet het vervangen van de spreekwoordelijke groente, maar een manier vinden om die groente toch naar binnen te krijgen. Leg het niet zó op het bord, maar maak er een lekker recept van. Met gesprek en hulp en spelletjes en activiteiten en schrijversbezoeken en bibliotheekbezoeken en delen met elkaar en heel veel lol.

Vertrouwen

Ik heb een rotsvast vertrouwen in het kunnen van kinderen, dáárom schrijf ik mijn boeken in rijke taal. Ik weet ook hoe ontzettend flexibel die jonge hersenen zijn. Die moeilijke woorden gaan ze vast wel goed begrijpen en goed toepassen, al is het maar op latere leeftijd. Maar ze hebben recht op een aanbod van inhoudelijke goede boeken met rijke taal en een hulpvaardige volwassene die met ze meeleest en -praat. Bovendien hebben ze het recht om prachtige verhalen te vinden die hun hart bereiken. Dan volgen die hersenen vanzelf wel.

 Wil je op de hoogte blijven van de laatste blogs, schrijfupdates, primeurs en ander nieuws? Schrijf je dan nu in voor mijn nieuwsbrief!